08 Financieel Beleid

Voor een gezonde financiële positie werkt onze hogeschool met een jaarlijkse planning-en-controlcyclus. 

Dankzij deze cyclus sluiten de onderwijs- en onderzoeksprocessen en de ondersteunende processen goed op elkaar aan. De cyclus geeft voldoende bouwstenen voor de interne beheersing. Dit, aangevuld met goede financiële managementinformatie, zorgt ervoor dat onze financiële positie gezond blijft.

De Hanze heeft het Beleidskader Financiën formeel vastgesteld. Beleidskader Financiën dient duidelijkheid te verschaffen over de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit waarbinnen de Hanze kan bewegen zonder dat de financiële continuïteit in het gedrang komt. Het beleid bevat door de Hanze geformuleerde financiële doelstellingen waarbij de Hanze sowieso voldoet aan de signaleringswaarden zoals die door de inspectie van het onderwijs worden toegepast in het externe financieel continuïteitstoezicht. Het Beleidskader Financiën beschrijft allereerst de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit inclusief de wijze waarop deze grenzen periodiek worden gemonitord. Vervolgens komen in het beleid verschillende aspecten aan de orde die gezamenlijk de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit bepalen en die gezamenlijk de kapstok voor het financiële beleid vormen. Het betreft:

• Het financieringsbeleid;
• Het begrotingsbeleid;
• Het investeringsbeleid;
• De organisatie van de treasuryfunctie.

Ons treasurybeleid is vastgelegd in de Regeling Treasurystatuut. Dit statuut is laatstelijk in 2024 geactualiseerd. Het beleid voor beleggen en belenen is vastgelegd in het Treasurystatuut en dit beleid is conform de Regeling beleggen, lenen en derivaten (OCW 2016).

De doelstelling van het treasurybeleid is het borgen van de financiële continuïteit van de Hanze en het minimaliseren van de financieringskosten, met behoud van onze financiële autonomie. Ons treasurybeleid heeft de volgende uitgangspunten. We hanteren een zodanige solvabiliteitsratio dat de toegang tot de kapitaalmarkt gewaarborgd is. We houden een zodanige omvang van de liquide middelen en de kredietruimte aan dat we steeds aan onze korte termijn verplichtingen kunnen voldoen. Om de financiële continuïteit te waarborgen, moeten de financiële risico’s beheerst worden. Op het gebied van treasury gaat het om renterisico, tegenpartijrisico liquiditeitsrisico en beschikbaarheidsrisico.

De treasury is als volgt georganiseerd. Het College van Bestuur stelt het treasurybeleid vast en de treasurycommissie voert het uit. De kaders waarbinnen de treasurycommissie kan uitvoeren worden jaarlijks vastgelegd in het Treasuryjaarplan. Dit jaarplan wordt aan het begin van elk kalenderjaar ter vaststelling aan het College van Bestuur aangeboden en kent een terugblik op het afgelopen jaar en een beeld over het komende jaar gebaseerd op de meerjaren prognosemodellen. De Raad van Toezicht houdt toezicht op het treasurybeleid en autoriseert uitzonderingen.

In 2025 is de treasurycommissie 2x bijeen gekomen (2024: 2), waarbij de renteontwikkelingen op de kapitaalmarkt zijn besproken in relatie tot de voorraad liquide middelen van de Hanze en de mogelijkheid van het aangaan van deposito’s. Daarnaast is uitgebreid gesproken over de effecten van het Vastgoedportefeuilleplan en de Hanze meerjarenbegroting.

Vanaf 2005 hebben we langlopende leningen afgesloten bij het ministerie van Financiën, het zogenaamde schatkistbankieren. Het doel is uiteindelijk zo efficiënt mogelijk te lenen, zodat er weinig overtollige liquiditeiten aanwezig zijn. Hierdoor blijven de rentekosten zo laag mogelijk. Gedurende 2025 zijn er geen nieuwe leningen aangegaan, ultimo 2025 is een langlopende lening met een restsaldo van m€ 13 afgelost. Gedurende 2025 hadden we geen beleggingen uitstaan. (In 2024 zijn er geen nieuwe leningen aangegaan en stonden er ook geen beleggingen uit)

Voor 2026 is een negatief resultaat begroot van 7,9 m€.  Dit komt door het over de jaargrenzen heen besteden van middelen uit de Rijksbijdrage. In de Rijksbijdrage ontvangt de Hanze middelen op basis van het bestuursakkoord voor o.a. tekortsectoren, krimp en onderzoek(professional doctorates). Deze gelden worden niet altijd (volledig) uitgegeven in het jaar van ontvangst. Ook de ontvangen kwaliteitsgelden zijn niet volledig besteed in het jaar dat ze ontvangen werden (2019 t/m 2024).

De baten van de Hanze bestaan voor het grootste deel uit baten uit rijksbijdrage en collegegelden (eerste geldstroom). De totale middelen in de begroting 2026 bedragen 329 m€. Als gevolg van dalende studentenaantallen wordt de komende jaren een daling van de eerste geldstroom verwacht.

Bij de verdeling van de middelen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:

• Voor het  realiseren van de strategische ambities van de Hanze zijn middelen vrijgemaakt, zowel op centraal als op decentraal niveau;
• Er is een bedrag van 2 m€ gereserveerd voor onvoorziene risico’s, dit is een buffer ter dekking van onvoorziene kosten waar geen beleidskeuze aan ten grondslag ligt;
• De kapitaallasten (afschrijvingen en rente) zijn berekend op basis van een investeringsbegroting. Investeringen op het gebied van vastgoed zijn afgeleid van het vastgestelde Uitvoeringskader Vastgoedportefeuille (plan-deel).
• Het budget voor onderzoek is vastgesteld conform de allocatieprincipes onderzoek: De middelen die de Hanze geoormerkt ontvangt voor onderzoek zijn bestemd voor onderzoek (12,2 m€ in 2026). Het bedrag dat vanuit de rijksbijdrage onderwijs extra wordt toegewezen aan onderzoek, beweegt mee met de ontwikkeling van de totale opbrengsten. Voor 2026 bedraagt de bijdrage 9,5 m€ vanuit de rijksbijdrage onderwijs;
• De middelen die via het allocatiemodel beschikbaar zijn gesteld, zijn eerst verlaagd met het budget voor onderzoek, centrale middelen (incl. kapitaallasten) en onderwijs. Het resterende bedrag is beschikbaar voor de diensten.
• Vanaf 1 januari 2025 zijn de kwaliteitsafspraken geëindigd. De middelen die tot en met 2024 beschikbaar waren, zijn met ingang van 1 januari 2025 toegevoegd aan de lump sum van de hogescholen. Door het College van Bestuur is besloten dat van het bedrag dat in de lump-sum wordt ontvangen,  in 2026 13,9 m€ wordt verdeeld onder diensten, onderwijs en onderzoek. Deze middelen worden besteed conform de doelen van de kwaliteitsafspraken aan de investeringslijnen Studentenwelzijn en Ontwikkeling van medewerkers.   
• We ontvangen in 2026 een geoormerkte rijksbijdrage van 6,1 m€. Dit is grotendeels vanuit het bestuursakkoord 2022, en bestemd voor o.a. tekortsectoren, krimpregio’s, studentenwelzijn en sociale veiligheid.

In deze paragraaf laten we zien hoe onze hogeschool omgaat met de financiële gevolgen van het gevoerde en te voeren beleid. Daarmee geven wij ook inzicht in het verwachte exploitatieresultaat de komende jaren en de ontwikkeling van onze vermogenspositie.

Het totale eigen vermogen neemt in 2026 en 2027 af als gevolg van het begroten van een negatief exploitatieresultaat. Dit wordt uit de (bestemmings)reserve gefinancierd. Vanaf 2028 neemt het eigen vermogen toe als gevolg van het begroten van een positief exploitatieresultaat.Onze solvabiliteit, de verhouding tussen het eigen en totaal vermogen, blijft de komende jaren rond de 0,40 – 0,42 liggen. Hiermee blijven we boven de ‘hbo-signaleringswaarde’ die de onderwijsinspectie hanteert van 0,3 voor de solvabiliteit.
 De liquide middelen nemen de komende jaren af, voornamelijk als gevolg van investeringen in vastgoed en een negatief exploitatieresultaat. Volgens het meerjarenperspectief blijft onze liquiditeit, de verhouding tussen de vlottende activa en de kortlopende schulden, de komende jaren boven de ‘hbo-signaleringswaarde’ van 0,5.

We veronderstellen dat de voorzieningen de komende jaren op een stabiel niveau blijven, met uitzondering van de in 2025 gevormde voorziening reorganisatie. We verwachten dat deze voorziening eind 2027 nihil is.

In 2025 hebben we een (langlopende) lening van 13 m€ afgelost. Onder de langlopende schulden zijn de overige langlopende leningen bij het ministerie van Financiën opgenomen. Op deze langlopende leningen lossen we jaarlijks 3,3 m€ af. Om de investeringen in de komende jaren te kunnen financieren en aan de liquiditeitsratio te kunnen voldoen, is in de meerjarenbegroting uitgegaan van een nieuwe lening van 14 m€ in 2028 en 5 m€ in 2029. Samen met het bureau Thésor wordt gekeken naar de invulling van ons treasurybeleid. De Hanze hanteert voor wat betreft de financiering van haar activiteiten het principe van totaalfinanciering. 

Ten aanzien van onze vastgoedportefeuille is in 2025 het Uitvoeringskader Vastgoedportefeuille (strategie-deel) vastgesteld.Een nadere uitwerking hiervan inclusief een raming van de investeringen de komende jaren is uitgewerkt in het plandeel. In hoofdlijnen betekent het Uitvoeringskader dat de vastgoedportefeuille wordt teruggebracht naar een beperkt aantal locaties op de Zernike Campus en in de binnenstad van Groningen.Om het afstoten van panden mogelijk te maken wordt de overmaat in de vastgoedportefeuille getransformeerd. Ook wordt de vastgoedportefeuille opgewaardeerd en wordt planmatig onderhoud uitgevoerd. In de meerjarenbegroting investeren we in de jaren 2026 t/m 2030 140 m€ in (met name) vastgoed en informatisering.

Er ontstaat in de jaren 2026 en 2027 per saldo een negatief resultaat. Deze tekorten worden gedekt uit de(bestemmings)reserve. In 2028 en verder begroten we ten behoeve van het versterken van de liquiditeitspositie een positief resultaat.

Bij de baten is de verwachte ontwikkeling van de rijksbijdrage OCW gebaseerd op de nu bekende ontwikkelingen van studentenaantallen en macro-ontwikkelingen van het beschikbare budget voor het hoger onderwijs. De hoogte van de baten met betrekking tot de collegegelden is gebaseerd op de verwachte ontwikkeling van de studentenaantallen en de tarieven.Bij de baten werk i.o.v. derden is rekening gehouden met een groeiambitie op contractonderwijs van 5% per jaar. De onderzoeksubsidies (externe middelen onderzoek) zijn in 2026 ingeschat op 52,5% van de interne middelen(rijksbijdrage) die aan onderzoek worden toegekend. In de jaren 2027 en 2028 loopt het percentage op basis van de groeiambitie op externe middelen verder op tot 60% (dit is financieel neutraal verwerkt in de begroting, tegenover de baten staan personele lasten). De overige baten zijn de komende jaren gelijk gehouden.

De lasten zijn ingeschat op basis van historie dan wel op basis van nu bekende gegevens. De personele lasten stijgen in 2026 licht en nemen vanaf 2027 af als gevolg van de daling in studentenaantallen. De afschrijvingen stijgen de komende jaren op basis van de ingeschatte investeringen in het Uitvoeringskader vastgoedportefeuille (plandeel). De huisvestingslasten nemen af de komende jaren als gevolg van het afstoten van m2. De financiële lasten dalen vanaf 2026 als gevolg van het aflossen van een lening. Vanaf 2028 stijgen deze lasten vanwege de verwachting van een nieuwe lening. De financiële baten dalen de komende jaren als gevolg van een daling van onze liquide middelen en een verwachte daling van het rentepercentage (o.b.v. de rentevisie van Thésor).

In 2021 is een notitie over helderheid verschenen, en een aanvulling daarop. We onderschrijven onze verantwoordelijkheden zoals beschreven in deze notitie.

In de notitie Helderheid komen negen thema’s voor. Een deel hiervan is elders in dit jaarverslag al besproken. Voor de volledigheid gaan we hier op alle negen thema’s in.

• Thema 1: Uitbesteding
• Thema 2: Investeren van publieke middelen in private activiteiten
• Thema 3: Het verlenen van vrijstellingen
• Thema 4: Bekostiging van buitenlandse studenten
• Thema 5: Collegegeld niet betaald door student zelf
• Thema 6: Studenten volgen modules van opleidingen
• Thema 7: De student volgt een andere opleiding dan waarvoor hij is ingeschreven
• Thema 8: Bekostiging van maatwerktrajecten
• Thema 9: Bekostiging van het kunstonderwijs

Contractonderwijs en -onderzoek

Meerwaarde voor de bekostigde wettelijke taak

Het contractonderwijs betreft cursorisch aanbod dat in het verlengde ligt van onze bekostigde opleidingen, waarbij de activiteiten worden georganiseerd, ontwikkeld en/of uitgevoerd door medewerkers die ook het bekostigde onderwijs verzorgen. De cursisten uit het werkveld nemen ervaringen en casuïstiek mee die ook in het bekostigde onderwijs gebruikt kunnen worden. Dit komt de deskundigheid van docenten en de kwaliteit van het bekostigd onderwijs ten goede.

Het contractonderzoek dat we uitvoeren ligt altijd in het verlengde van ons bekostigd onderwijs en onderzoek, waarbij de activiteiten worden uitgevoerd door medewerkers die ook het bekostigde onderzoek verzorgen. Er worden geen activiteiten aan derden aangeboden waarvan wij de kennis en kunde vanuit onze bekostigde wettelijke taak niet in huis hebben. De maatschappij vraagt om nieuwe toepasbare kennis en innovatie. De Hanze wil dat praktijkgericht onderzoek impact heeft op de inhoud van het onderwijs en versnellend werkt op het vinden van oplossingen voor onze maatschappelijke opdrachten. Daarom verrichten we praktijkgericht onderzoek dat ons onderwijs verrijkt, continu actueel houdt en vernieuwt. Het contractonderzoek dat wij uitvoeren draagt hieraan bij en heeft daarmee een meerwaarde voor het bekostigde onderwijs en onderzoek.

Beleid en beheer

Op het gebied van contractonderwijs en -onderzoek voeren we private activiteiten uit waarin met publieke middelen wordt geïnvesteerd. De beleidsregel ‘Investeren met publieke middelen in private activiteiten’ en de eerdere publicaties van OCW hieromtrent zijn altijd leidend bij het beoordelen van deze activiteiten. Dit betekent bijvoorbeeld dat al onze activiteiten vallen onder de wettelijke taak of in het verlengde hiervan liggen. Daarnaast is het uitgangspunt bij alle activiteiten die we ontplooien dat middelen doelmatig worden ingezet en altijd tot doel hebben meerwaarde te creëren voor de wettelijke taak. Een groot deel van de private activiteiten wordt verricht in het kader van Leven Lang Ontwikkelen (LLO). Vanwege het belang hiervan is een financieel kader opgesteld voor LLO. Verder is er een werkgroep publiek-privaat actief, die zich bezighoudt met de toepassing van de regelgeving binnen de organisatie. Deze werkgroep heeft op basis van de financiële administratie een analyse gemaakt van de activiteiten.

Juridische en organisatorische inbedding en verantwoordelijkheidstoebedeling

De geïdentificeerde private activiteiten op het gebied van contractonderwijs en -onderzoek vallen onder de stichting Hanze en worden binnen schools, kenniscentra en centres of expertise georganiseerd. Deze schools, kenniscentra en centres of expertise en daarmee ook de geïdentificeerde private activiteiten, vallen altijd onder de verantwoordelijkheid van het College van Bestuur van de Hanze. De private activiteiten maken integraal onderdeel uit van de rapportage van de schools, kenniscentra en centres of expertise en zijn onderdeel van de resultaatsgesprekken die eens per vier maanden plaatsvinden tussen het betreffende onderdeel en de portefeuillehouder van het CvB.