08 Financieel beleid

In 2023 heeft de Hanze het Financieel Beleid geactualiseerd en vastgesteld. Financieel beleid dient duidelijkheid te verschaffen over de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit waarbinnen de Hanze kan bewegen zonder dat de financiële continuïteit in het gedrang komt. Het beleid bevat door de Hanze geformuleerde financiële doelstellingen waarbij de Hanze sowieso voldoet aan de signaleringswaarden zoals die door de inspectie van het onderwijs worden toegepast in het externe financieel continuïteitstoezicht.

Het Financieel Beleid beschrijft allereerst de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit inclusief de wijze waarop deze grenzen periodiek worden gemonitord. Vervolgens komen in het beleid verschillende aspecten aan de orde die gezamenlijk de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit bepalen en die gezamenlijk de kapstok voor het financiële beleid vormen. Het betreft: 

• Het financieringsbeleid;
• Het begrotingsbeleid;
• Het investeringsbeleid;
• De organisatie van de treasuryfunctie

Onderdeel van het nieuw vastgestelde Financieel Beleid is de overgang van de planning- en controlcyclus van studiejaar naar kalenderjaar. Ten behoeve van deze overgang is het boekjaar 2022-2023 (september 2022 t/m augustus 2023) éénmalig verlengd met 4 maanden. Met ingang van 2024 is de cyclus op basis van kalenderjaren van toepassing. 

In ons begrotingsproces hebben we een flinke stap vooruitgezet door een aanpassing in ons allocatiemodel waardoor beduidend meer transparantie is ontstaan in de gewenste verdeling van onze middelen. Een aanpassing die werd gevolgd door een heldere kaderbrief en daarmee een compacter en duidelijker begrotingsproces voor 2024.

Ons treasurybeleid is vastgelegd in het Treasurystatuut. De doelstelling van het treasurybeleid is het borgen van de financiële continuïteit van de hogeschool en het minimaliseren van de financieringskosten, met behoud van onze financiële autonomie.

Ons treasurybeleid heeft de volgende uitgangspunten.

• We hanteren een zodanige solvabiliteitsratio dat de toegang tot de kapitaalmarkt gewaarborgd is.
• We houden een zodanige omvang van de liquide middelen en de kredietruimte aan dat we steeds aan onze kortetermijnverplichtingen kunnen voldoen.
• Om de financiële continuïteit te waarborgen, moeten de financiële risico’s beheerst worden. Op het gebied van treasury gaat het om rente-, krediet- en valutarisico’s.

De treasury is als volgt georganiseerd.

• Het College van Bestuur stelt het treasurybeleid vast en voert het uit.
• Het Treasurycomité adviseert over de hoofdlijnen van het treasurybeleid en het vaststellen van de kaders.
• De Raad van Toezicht houdt toezicht op het treasurybeleid en autoriseert uitzonderingen.

De verdere treasuryfunctie is binnen het stafbureau Financieel Economische Zaken ondergebracht.

Vanaf 2005 hebben we leningen afgesloten bij het ministerie van Financiën, het zogenaamde schatkistbankieren. Het doel is uiteindelijk zo efficiënt mogelijk te lenen, zodat er weinig overtollige liquiditeiten aanwezig zijn. Hierdoor blijven de rentekosten zo laag mogelijk.

Gedurende 2023 is er geen lening volledig afgelost en zijn er ook geen nieuwe leningen aangegaan.

Gedurende 2023 hadden we geen beleggingen uitstaan. Het beleid voor beleggen en belenen is vastgelegd in het Treasurystatuut en wordt door het Treasurycomité gevolgd. Het beleid is conform de Regeling beleggen, lenen en derivaten (OCW 2016).

Voor 2024 is een negatief resultaat begroot van 3,1 m€.  Dit komt door het over de jaargrenzen heen besteden van middelen uit de Rijksbijdrage. In de Rijksbijdrage ontvangen we middelen op basis van het bestuursakkoord voor o.a. tekortsectoren en onderzoek (professional doctorates). We geven deze gelden niet altijd (volledig) uit in het jaar van ontvangst. Ook de ontvangen kwaliteitsgelden worden niet volledig besteed in het jaar dat ze ontvangen worden.

De baten van de Hanze bestaan voor het grootste deel uit baten uit rijksbijdrage en collegegelden. De totale middelen die beschikbaar zijn inclusief NPO specifiek bedragen in de begroting 2024 332,3 m€ en dalen ten opzichte van de gerealiseerde baten in 2023 met 4,9 m€. Bij de verdeling van de middelen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:

• We hebben middelen vrijgemaakt voor het realiseren van onze strategische ambities, zowel op centraal als op decentraal niveau;
• We hebben een bedrag van 2 m€ gereserveerd voor onvoorziene risico’s, dit is een buffer ter dekking van onvoorziene kosten waar geen beleidskeuze aan ten grondslag ligt;
• De middelen die via het allocatiemodel beschikbaar zijn gesteld, zijn eerst verlaagd met het budget voor onderzoek en centrale middelen. Het restant is verdeeld over de schools en staven. De verdeelsleutel die hierbij is gehanteerd is dezelfde verdeelsleutel zoals die in de begroting van het studiejaar 2022/2023 is toegepast (schools 58% en staven 42%);
• Het budget voor onderzoek is vastgesteld conform de allocatieprincipes onderzoek: De middelen die we geoormerkt krijgen voor onderzoek zijn bestemd voor onderzoek (11,6 m€ in 2024). Het bedrag dat we vanuit de rijksbijdrage onderwijs extra toewijzen aan onderzoek beweegt mee met de ontwikkeling van de totale opbrengsten. Voor 2024 blijft de bijdrage 10 m€ vanuit de rijksbijdrage onderwijs;
• We rekenen géén indexatie van lonen als gevolg van een nieuwe CAO per 1 juli 2024, zowel in de baten als de lasten. Uitgangspunt is dat de we met de looncompensatie uit de rijksbijdrage en de stijging van de collegegeldtarieven de loonstijging kunnen dekken;
• We rekenen géén prijsindexatie, zowel in de baten als de lasten. Uitgangspunt is dat prijsindexatie van grote facilitaire contracten gedekt wordt uit de stijging van de collegegelden. Waar nodig zal een taakstelling op de prijsstelling of het volume van inkoopcontracten worden toegepast;
• Voor de kwaliteitsafspraken ontvangen we in 2024 25,4 m€. Dit bedrag is inclusief voorinvesteringen (7,2 m€). De voorinvesteringen zijn via het allocatiemodel verdeeld. Het bedrag exclusief voorinvesteringen bedraagt 18,2 m€. Daarnaast ontvangen we in 2024 4,6 m€ aan geoormerkte rijksbijdrage. Dit is grotendeels vanuit het bestuursakkoord, en bestemd voor o.a. tekortsectoren, krimpregio’s, studentenwelzijn en sociale veiligheid.
• Voor NPO specifieke maatregelen heeft de Hanze in totaal 16,1 m€ ontvangen. Conform het besluit van de minister van OCW kunnen deze gelden tot en met 31 december 2024 worden besteed. Voor 2024 is nog een bedrag van 4,4 m€ te besteden.

In deze paragraaf laten we zien hoe onze hogeschool omgaat met de financiële gevolgen van het gevoerde en te voeren beleid. Daarmee geven wij ook inzicht in het verwachte exploitatieresultaat  de komende jaren en de ontwikkeling van onze vermogenspositie.

Het totale eigen vermogen neemt de komende jaren af als gevolg van het begroten van een negatief exploitatieresultaat. Dit wordt uit de (bestemmings)reserve gefinancierd. Volgens het meerjarenperspectief blijft onze liquiditeit, de verhouding tussen de vlottende activa en de kortlopende schulden, de komende jaren boven de ‘hbo-signaleringswaarde’ van 0,75. Onze solvabiliteit, de verhouding tussen het eigen en totaal vermogen, blijft de komende jaren rond de 0,38 – 0,40 liggen. Hiermee blijven we boven de ‘hbo-signaleringswaarde’ die de onderwijsinspectie hanteert van 0,3 voor de solvabiliteit.

We veronderstellen dat de voorzieningen de komende jaren op een stabiel niveau blijven, met uitzondering van de voorziening duurzame inzetbaarheid die in 2024 en 2025 afneemt.

Onder de langlopende schulden zijn de langlopende leningen bij het ministerie van Financiën opgenomen. Dit betreft een lopende lening van 13 miljoen euro, die in december 2025 moet worden afgelost, en de in 2017 nieuw verstrekte lening van (afgerond) 44 miljoen euro voor investeringen in huisvesting. De laatste tranche van deze lening is in 2019 opgenomen en wordt met ingang van 2020 lineair in 15 jaar afgelost. Een derde lening van 10 miljoen euro is in 2020 afgelost en per 2021 opnieuw aangegaan. De Hanze hanteert voor wat betreft de financiering van haar activiteiten het principe van totaalfinanciering. 

Er ontstaat in de jaren 2024 t/m 2026 per saldo een negatief resultaat. Deze tekorten worden gedekt uit de (bestemmings)reserve. 

Bij de baten is de verwachte ontwikkeling van de rijksbijdrage OCW gebaseerd op de nu bekende ontwikkelingen van studentenaantallen en macro-ontwikkelingen van het beschikbare budget voor het hoger onderwijs. De hoogte van de baten met betrekking tot de collegegelden is gebaseerd op de verwachte ontwikkeling van de studentenaantallen. De collegegelden stijgen in 2025 t.o.v. 2024 als gevolg van de afschaffing van de halvering van het collegegeld. Daarna dalen de collegegelden als gevolg van verwachte lagere studentenaantallen. 
Bij de baten werk i.o.v. derden is rekening gehouden met een groeiambitie van 5% per jaar. De baten subsidies zijn in 2024 ingeschat op 40% van de interne middelen (rijksbijdrage) die aan onderzoek worden toegekend. In de jaren hierna loopt het percentage verder op op basis van een groeiambitie op externe middelen. De overige baten zijn gelijk gehouden aan de verwachte baten in 2023.

De lasten zijn ingeschat op basis van historie danwel op basis van nu bekende gegevens. De financiële baten dalen de komende jaren als gevolg van een daling van onze liquide middelen en een verwachte daling van het rentepercentage (o.b.v. de rentevisie van ABN AMRO). Ook de financiële lasten dalen als gevolg van het aflossen van een lening.

• IT: Als hogeronderwijsinstelling zijn we kwetsbaar met betrekking tot onze IT-security in de hoeveelheid en diversiteit van de werkzaamheden, medewerkers, studenten en systemen. We spelen op deze risico’s in via securitybeleid, informatiebeveiligingsbeleid, ICT-regelingen en persoonsgegevensregistraties, crisismanagement, uitwijklocaties en back-up-voorzieningen. Hierbij wordt specifiek aandacht besteed aan bewustwording van medewerkers en studenten.
• Personeel: De ontwikkeling naar passende leerroutes en onderzoek met impact vraagt om andere competenties van onze medewerkers. Als we door krapte op de arbeidsmarkt en samenstelling van de huidige personele bezetting niet in kunnen spelen op deze veranderende competenties, dan kunnen we geen volledige invulling geven aan onze ambities op het vlak van passende leerroutes en onderzoek met impact. Wij acteren hierop door middel van strategisch (meerjaren) personeelsbeleid, opleidingsplannen, personeelsscans en de reguliere HR-cyclus. Daarnaast is er een leiderschapsprogramma opgestart dat ondersteunend is aan het sturen op competenties van medewerkers;
• Demografische ontwikkelingen: Demografische ontwikkelingen leiden tot afnemende studentaantallen. Dit heeft impact op de financiën, het personeel en de huisvesting. We erkennen dit risico al meerdere jaren en nemen hier de nodige maatregelen voor, met name gericht op het organiseren van een wendbare organisatie. Daarnaast wordt er uitwerking gegeven aan periodieke herijking van het portfolio. De impact van de demografische ontwikkelingen op personeel en huisvesting is opgenomen in het HR-beleid, marketingbeleid en huisvestingsbeleid.  Financieel wordt de impact inzichtelijk gemaakt middels een meerjarenbegroting;
• Inspelen op incidenten: Als we niet in staat zijn om in te spelen op maatschappelijke disrupties met de bijbehorende incidenten (bv t.a.v sociale veiligheid, duurzaamheid, hacks, protesten), dan lopen we het risico op imagoschade. Incidentmanagement is ingericht om hierop zo goed mogelijk in te kunnen spelen.

In 2021 is een notitie over helderheid verschenen, en een aanvulling daarop. We onderschrijven onze verantwoordelijkheden zoals beschreven in deze notitie.

In de notitie Helderheid komen negen thema’s voor. Een deel hiervan is elders in dit jaarverslag al besproken. Voor de volledigheid gaan we hier op alle negen thema’s in.

• Thema 1: Uitbesteding
• Thema 2: Investeren van publieke middelen in private activiteiten
• Thema 3: Het verlenen van vrijstellingen
• Thema 4: Bekostiging van buitenlandse studenten
• Thema 5: Collegegeld niet betaald door student zelf
• Thema 6: Studenten volgen modules van opleidingen
• Thema 7: De student volgt een andere opleiding dan waarvoor hij is ingeschreven
• Thema 8: Bekostiging van maatwerktrajecten
• Thema 9: Bekostiging van het kunstonderwijs