09 Financieel beleid

Voor een gezonde financiële positie werkt onze hogeschool met een jaarlijkse planning-en-controlcyclus. Deze cyclus is beleidsmatig opgezet. Alle ondersteunende processen zijn hierop ingericht en worden vanuit deze gedachte bestuurd.

Dankzij deze cyclus kunnen de onderwijsprocessen en de ondersteunende processen elkaar goed ondersteunen. De cyclus geeft voldoende bouwstenen voor de interne beheersing. Dit, aangevuld met goede financiële managementinformatie, zorgt ervoor dat onze financiële positie gezond blijft.

De Hanze heeft het Financieel Beleid formeel vastgesteld. Financieel beleid dient duidelijkheid te verschaffen over de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit waarbinnen de Hanze kan bewegen zonder dat de financiële continuïteit in het gedrang komt. Het beleid bevat door de Hanze geformuleerde financiële doelstellingen waarbij de Hanze sowieso voldoet aan de signaleringswaarden zoals die door de inspectie van het onderwijs worden toegepast in het externe financieel continuïteitstoezicht. Het Financieel Beleid beschrijft allereerst de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit inclusief de wijze waarop deze grenzen periodiek worden gemonitord. Vervolgens komen in het beleid verschillende aspecten aan de orde die gezamenlijk de grenzen van liquiditeit en solvabiliteit bepalen en die gezamenlijk de kapstok voor het financiële beleid vormen. Het betreft:

• Het financieringsbeleid;
• Het begrotingsbeleid;
• Het investeringsbeleid;
• De organisatie van de treasuryfunctie.

Ons treasurybeleid is vastgelegd in de Regeling Treasurystatuut. Dit statuut is in 2024 geactualiseerd.

Het beleid voor beleggen en belenen is vastgelegd in het Treasurystatuut en dit beleid is conform de Regeling beleggen, lenen en derivaten (OCW 2016).

De doelstelling van het treasurybeleid is het borgen van de financiële continuïteit van de Hanze en het minimaliseren van de financieringskosten, met behoud van onze financiële autonomie.

Ons treasurybeleid heeft de volgende uitgangspunten.

• We hanteren een zodanige solvabiliteitsratio dat de toegang tot de kapitaalmarkt gewaarborgd is. 
• We houden een zodanige omvang van de liquide middelen en de kredietruimte aan dat we steeds aan onze korte termijn verplichtingen kunnen voldoen.

Om de financiële continuïteit te waarborgen, moeten de financiële risico’s beheerst worden. Op het gebied van treasury gaat het om renterisico, tegenpartijrisico, liquiditeitsrisico en beschikbaarheidsrisico.

De treasury is als volgt georganiseerd. Het College van Bestuur stelt het treasurybeleid vast en de treasurycommissie voert het uit. De kaders waarbinnen de treasurycommissie kan uitvoeren worden jaarlijks vastgelegd in het Treasuryjaarplan. Dit jaarplan wordt aan het begin van elk kalenderjaar ter vaststelling aan het College van Bestuur aangeboden en kent een terugblik op het afgelopen jaar en een beeld over het komende jaar gebaseerd op de meerjaren prognosemodellen. De Raad van Toezicht houdt toezicht op het treasurybeleid en autoriseert uitzonderingen.

Vanaf 2005 hebben we langlopende leningen afgesloten bij het ministerie van Financiën, het zogenaamde schatkistbankieren. Het doel is uiteindelijk zo efficiënt mogelijk te lenen, zodat er weinig overtollige liquiditeiten aanwezig zijn. Hierdoor blijven de rentekosten zo laag mogelijk.

Gedurende 2024 is er geen lening volledig afgelost en zijn er ook geen nieuwe leningen aangegaan (2023: idem). Gedurende 2024 hadden we geen beleggingen uitstaan (2023: idem).

Voor 2025 is een negatief resultaat begroot van 6,4 m€. Dit komt door het over de jaargrenzen heen besteden van middelen uit de Rijksbijdrage. In de Rijksbijdrage ontvangen we middelen op basis van het bestuursakkoord voor o.a. tekortsectoren en onderzoek (professional doctorates). We geven deze gelden niet altijd (volledig) uit in het jaar van ontvangst. Ook de ontvangen kwaliteitsgelden worden niet volledig besteed in het jaar dat ze ontvangen worden. De baten van de Hanze bestaan voor het grootste deel uit baten uit rijksbijdrage en collegegelden (eerste geldstroom). De totale middelen in de begroting 2025 bedragen 336 m€. Als gevolg van dalende studentenaantallen zien we de komende jaren een daling van de eerste geldstroom. Bij de verdeling van de middelen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:

• We hebben middelen vrijgemaakt voor het realiseren van onze strategische ambities, zowel op centraal als op decentraal niveau;
• We hebben een bedrag van 2 m€ gereserveerd voor onvoorziene risico’s, dit is een buffer ter dekking van onvoorziene kosten waar geen beleidskeuze aan ten grondslag ligt;
• De kapitaallasten (afschrijvingen en rente) zijn op basis van een investeringsbegroting, waarbij voor de afschrijvingen rekening is gehouden met de nog vast te stellen huisvestingsratio;
• Het budget voor onderzoek is vastgesteld conform de allocatieprincipes onderzoek: De middelen die we geoormerkt krijgen voor onderzoek zijn bestemd voor onderzoek (11,6 m€ in 2025). Het bedrag dat we vanuit de rijksbijdrage onderwijs extra toewijzen aan onderzoek beweegt mee met de ontwikkeling van de totale opbrengsten. Voor 2025 bedraagt de bijdrage 9,1 m€ vanuit de rijksbijdrage onderwijs;
• De middelen die via het allocatiemodel beschikbaar zijn gesteld, zijn eerst verlaagd met het budget voor onderzoek en centrale middelen (incl. kapitaallasten). Het restant is verdeeld over de schools en staven. De verdeelsleutel die hierbij is gehanteerd is dezelfde verdeelsleutel zoals die in de begroting van het jaar 2024 is toegepast (schools 61% en staven 39%);
• Vanaf 1 januari 2025 eindigen de kwaliteitsafspraken. De middelen die tot en met 2024 beschikbaar waren, zijn met ingang van 1 januari 2025 toegevoegd aan de lump sum van de hogescholen. De Hanze ontvangt in de lumpsum in 2025 25,5 m€ voor de “oude” kwaliteitsafspraken. Dit bedrag is inclusief voorinvesteringen (7,2 m€). De voorinvesteringen worden via het allocatiemodel verdeeld. Het bedrag exclusief voorinvesteringen bedraagt 18,2 m€. In maart 2024 is door het College van Bestuur besloten dat van dit bedrag 13,2 m€ wordt verdeeld onder diensten, schools en onderzoek. Bij het opstellen van de begroting en Kaderbrief is besloten dat van het restant bedrag van 5 m€, 3 m€ wordt toegevoegd aan de centrale middelen om de organisatie toekomstbestendig te maken en 2 m€ wordt toegevoegd aan het budget van de schools;
• We ontvangen in 2025 een geoormerkte rijksbijdrage van 5,2 m€. Dit is grotendeels vanuit het bestuursakkoord 2022, en bestemd voor o.a. tekortsectoren, krimpregio’s, studentenwelzijn en sociale veiligheid.

In deze paragraaf laten we zien hoe de Hanze omgaat met de financiële gevolgen van het gevoerde en te voeren beleid. Daarmee geven wij ook inzicht in het verwachte exploitatieresultaat  de komende jaren en de ontwikkeling van onze vermogenspositie.

Het totale eigen vermogen neemt de komende jaren af als gevolg van het begroten van een negatief exploitatieresultaat. Dit wordt uit de (bestemmings)reserve gefinancierd. Volgens het meerjarenperspectief blijft onze liquiditeit, de verhouding tussen de vlottende activa en de kortlopende schulden, de komende jaren boven de ‘hbo-signaleringswaarde’ van 0,5. Onze solvabiliteit, de verhouding tussen het eigen en totaal vermogen, blijft de komende jaren rond de 0,41 – 0,42 liggen. Hiermee blijven we boven de ‘hbo-signaleringswaarde’ die de onderwijsinspectie hanteert van 0,3 voor de solvabiliteit.

We veronderstellen dat de voorzieningen de komende jaren op een stabiel niveau blijven, met uitzondering van de voorziening duurzame inzetbaarheid die in 2025 e.v. afneemt.

In 2025 lossen we een (langlopende) lening van 13 m€ af, deze is eind 2024 onder kortlopende schulden opgenomen. Onder de langlopende schulden zijn de overige langlopende leningen bij het ministerie van Financiën opgenomen. Op deze langlopende leningen lossen we tot en met 2029 3,3 m€ af. Om de investeringen in de komende jaren te kunnen financieren en aan de liquiditeitsratio te kunnen voldoen, is in de meerjarenbegroting uitgegaan van een nieuwe lening van 5 m€ in 2027. Samen met het bureau Thésor wordt momenteel gekeken naar de invulling van ons treasurybeleid. Dit is mede afhankelijk van ons huisvestingsportefeuilleplan. De Hanze hanteert voor wat betreft de financiering van haar activiteiten het principe van totaalfinanciering.

Ten aanzien van onze vastgoedportefeuille worden momenteel plannen uitgewerkt (“huisvestingsportefeuilleplan”) om de komende jaren terug te gaan in m2 gezien de daling van de studentenaantallen. Het afgelopen jaar zijn de huurpanden Meerwold en De Deimten afgestoten en zijn investeringen gedaan in De VanDoorenVeste, U-gebouw en Blockhouse. Ook is gestart met de nieuwbouw van het Sportcentrum in samenwerking met de RUG. Zie hiervoor hoofdstuk 6 van het jaarverslag. Het huisvestingsportefeuilleplan kan leiden tot het afstoten van huurpanden en/of panden in eigendom. Ook zal in dit plan bekeken worden welke panden of delen daarvan ge-upgrade moeten worden. Het plan zal naar verwachting rond de zomer/najaar van 2025 gereed zijn. In de meerjarenbegroting is voor de investeringen voorlopig gerekend met een inschatting van noodzakelijk onderhoud en een stelpost vooruitlopend op het huisvestingsportefeuilleplan.

Er ontstaat in de jaren 2025 t/m 2027 per saldo een negatief resultaat. Deze tekorten worden gedekt uit de (bestemmings)reserve. 

Bij de baten is de verwachte ontwikkeling van de rijksbijdrage OCW gebaseerd op de nu bekende ontwikkelingen van studentenaantallen en macro-ontwikkelingen van het beschikbare budget voor het hoger onderwijs. De hoogte van de baten met betrekking tot de collegegelden is gebaseerd op de verwachte ontwikkeling van de studentenaantallen. De collegegelden stijgen in 2025 ten opzichte van 2024 naar verwachting met 3,6 m€ als gevolg van hogere tarieven en de afschaffing van de halvering van het collegegeld voor 1e-jaars studenten. Bij de baten werk i.o.v. derden is rekening gehouden met een groeiambitie van 5% per jaar. De baten subsidies van de onderzoekseenheden zijn in 2025 ingeschat op 50% van de interne middelen (rijksbijdrage) die aan onderzoek worden toegekend. In de jaren hierna loopt het percentage op basis van de groeiambitie op externe middelen verder op tot 60% (dit is neutraal verwerkt in de begroting, tegenover de baten staan personele lasten).

De overige baten zijn de komende jaren gelijk gehouden.

De lasten zijn ingeschat op basis van historie danwel op basis van nu bekende gegevens. De financiële lasten dalen in 2025 en 2026 als gevolg van het aflossen van een lening. Vanaf 2027 stijgen de lasten vanwege de verwachting van een nieuwe lening. De financiële baten dalen de komende jaren als gevolg van een daling van onze liquide middelen en een verwachte daling van het rentepercentage (o.b.v. de rentevisie van Thésor).

Zoals hierboven toegelicht worden momenteel plannen uitgewerkt ten aanzien van onze vastgoedportefeuille. De afschrijvingen stijgen de komende jaren op basis van de ingeschatte investeringen vooruitlopend op het huisvestingsportefeuilleplan. Na 2027 zullen de afschrijvingslasten naar verwachting nog verder toenemen. De huisvestingslasten nemen af de komende jaren als gevolg van het afstoten van m2.

In 2021 is een notitie over helderheid verschenen, en een aanvulling daarop. We onderschrijven onze verantwoordelijkheden zoals beschreven in deze notitie.

In de notitie Helderheid komen negen thema’s voor. Een deel hiervan is elders in dit jaarverslag al besproken. Voor de volledigheid gaan we hier op alle negen thema’s in.

• Thema 1: Uitbesteding
• Thema 2: Investeren van publieke middelen in private activiteiten
• Thema 3: Het verlenen van vrijstellingen
• Thema 4: Bekostiging van buitenlandse studenten
• Thema 5: Collegegeld niet betaald door student zelf
• Thema 6: Studenten volgen modules van opleidingen
• Thema 7: De student volgt een andere opleiding dan waarvoor hij is ingeschreven
• Thema 8: Bekostiging van maatwerktrajecten
• Thema 9: Bekostiging van het kunstonderwijs

Meerwaarde voor de bekostigde wettelijke taak 

Contractonderwijs en -onderzoek 

Het contractonderwijs betreft cursorisch aanbod dat in het verlengde ligt van onze bekostigde opleidingen, waarbij de activiteiten worden georganiseerd, ontwikkeld en/of uitgevoerd door medewerkers die ook het bekostigde onderwijs verzorgen. De cursisten uit het werkveld nemen ervaringen en casuïstiek mee die ook in het bekostigde onderwijs gebruikt kunnen worden. Dit komt de deskundigheid van docenten en de kwaliteit van het bekostigd onderwijs ten goede. 

Het contractonderzoek dat we uitvoeren ligt altijd in het verlengde van ons bekostigd onderwijs en onderzoek, waarbij de activiteiten worden uitgevoerd door medewerkers die ook het bekostigde onderzoek verzorgen. Er worden geen activiteiten aan derden aangeboden waarvan wij de kennis en kunde vanuit onze bekostigde wettelijke taak niet in huis hebben. De maatschappij vraagt om nieuwe toepasbare kennis en innovatie. De Hanze wil dat praktijkgericht onderzoek impact heeft op de inhoud van het onderwijs en versnellend werkt op het vinden van oplossingen voor onze maatschappelijke opdrachten. Daarom verrichten we praktijkgericht onderzoek dat ons onderwijs verrijkt, continu actueel houdt en vernieuwt. Het contractonderzoek dat wij uitvoeren draagt hieraan bij en heeft daarmee een meerwaarde voor het bekostigde onderwijs en onderzoek. 

Verhuur onroerende zaken aan private organisaties 

We verhuren een deel van haar gebouwen aan private organisaties. Een aantal van deze private organisaties verlenen diensten die noodzakelijk zijn voor het uitvoeren van de bekostigde wettelijke taak, zoals catering en print- en kopieervoorzieningen. Daarnaast worden ruimtes verhuurd aan organisaties die samen met de Hanze een leergemeenschap vormen. Er is ook sprake van verhuur dat gerelateerd is aan het uitvoeren van het onderwijs of betrekking heeft op diensten die geleverd worden aan studenten.  

Detachering van medewerkers aan private organisaties 

Het betreffen detacheringen voor specifieke activiteiten voor een bepaalde tijd, veelal voortvloeiend uit samenwerkingsverbanden die zijn aangegaan. De kennis en ervaring die medewerkers mee terugbrengen naar de Hanze worden gebruikt om direct of indirect het onderwijs en onderzoek te verbeteren en hebben daarmee een meerwaarde voor de bekostigde wettelijke taak. 

Sportcentrum 

De Hanze biedt in samenwerking met de RUG een sportvoorziening aan voor studenten in de vorm van een sportcentrum. De RUG en Hanze zien dit als onderdeel van de bekostigde wettelijke taak, omdat het gaat om welzijn en persoonlijke ontwikkeling van studenten en medewerkers. Studenten kunnen er praktijkervaring opdoen (bestuur) en het bevordert fysieke en mentale fitheid, en sociale impact en diversiteit. Het heeft hiermee invloed op levensgeluk van het individu, maar kan ook positieve gevolgen hebben voor de studievoortgang en het studierendement. Uit de beleidsregel, die sinds 2021 van kracht is, en de daaruit voorvloeiende correspondentie valt echter op te maken dat OCW een dergelijke sportvoorziening ziet als een private activiteit. Hierbij dient rekening te gehouden te worden met het feit dat het sportcentrum al lang in gebruik was, voordat de beleidsregel in werking is getreden.  

Beleid en beheer

We voeren private activiteiten uit waarin met publieke middelen wordt geïnvesteerd. De beleidsregel ‘Investeren met publieke middelen in private activiteiten’ en de latere publicaties van OCW hieromtrent zijn altijd leidend bij het beoordelen van deze activiteiten. Dit betekent bijvoorbeeld dat al onze activiteiten vallen onder de bekostigde wettelijke taak of in het verlengde hiervan liggen. Daarnaast is het uitgangspunt bij alle activiteiten die we ontplooien dat middelen doelmatig worden ingezet en altijd tot doel hebben meerwaarde te creëren voor de bekostigde wettelijke taak. Een groot deel van de private activiteiten worden verricht in het kader van Leven Lang Ontwikkelen (LLO). Vanwege het belang hiervan is een financieel kader opgesteld voor LLO. Verder is er een werkgroep publiek-privaat actief, die zich bezighoudt met de toepassing van de regelgeving binnen de organisatie. Deze werkgroep heeft op basis van de financiële administratie een analyse gemaakt van de activiteiten en deze gecategoriseerd naar publieke en private activiteiten. 

Juridische en organisatorische inbedding en verantwoordelijkheidstoebedeling 

De geïdentificeerde private activiteiten vallen allen onder de stichting Hanze en worden binnen schools, kenniscentra en centres of expertise georganiseerd. Deze schools, kenniscentra en centres of expertise en daarmee ook de geïdentificeerde private activiteiten, vallen altijd onder de verantwoordelijkheid van het College van Bestuur van de Hanze. De private activiteiten maken integraal onderdeel uit van de rapportage van de schools, kenniscentra en centres of expertise en zijn onderdeel van de resultaatsgesprekken die eens per vier maanden plaatsvinden tussen het betreffende onderdeel en de portefeuillehouder van het CvB.